آخرين مطالب

مازندنومه : آرش کمانگیر؛ ساروی یا آملی؟! فرهنگي

مازندنومه : آرش کمانگیر؛ ساروی یا آملی؟!

  بزرگنمايي:

مازندران آنلاین - ساری - پایگاه خبری " مازندنومه " روز سه شنبه مطلبی را با عنوان " آرش کمانگیر؛ ساروی یا آملی؟ " در واکنش به ادعای ساروی بودن این اسطوره ملی از سوی یکی از اعضای شورای اسلامی شهر ساری منتشر کرده است .
مازندنومه نوشت : انتشار خبر ادعای ساروی بودن آرش کمانگیر از سوی یکی از اعضای شورای اسلامی شهر ساری در بیست و‌دومین جلسه این شورا و پیشنهادش برای نامگذاری روز آرش به نام روز ساری؛ واکنش های گسترده ای را از سوی بعضی از مسوولان و فعالان فرهنگی و اجتماعی آمل برانگیخت.
آملی ها این تلاش از سوی شورانشینان ساری را اقدام و تلاشی برای سرقت فرهنگی آرش کمانگیر که از نمادهای برجسته و مهم ملی و حماسی ایران و مازندران و منسوب به آمل است دانسته و نسبت به آن موضعگیری کرده اند.
البته در همان جلسه شورای شهر ساری مطرح شد که این پیشنهاد به بررسی نیاز دارد، اما به هر روی این نخستین بار نیست که شورانشینان ساروی به جای پرداختن به اصل مطلب و پرسش های مهمی که اسفندیار عشوری هربار در جلسات مطرح می کند، باز هم به حاشیه رفته اند. از پروژه بهارنارنج سازی و رقابت با بابل در ادوار گذشته شورا که بگذریم، بزرگ ترن حرکت شورای شهر کنونی تلاش جمعی برای تقابل یا سریال پایتخت بوده و اکنون نیز جدل با شهر آمل؛ گویا ساری مشکل دیگری ندارد.
اما واقعیت تاریخی چیست؟ آرش کمانگیر ساروی بوده یا آملی؟ آیا آرش کمانگیر یک واقعیت تاریخی است یا یک نماد افسانه ای و اسطوره ای‌؟ اسناد و منابع در این باره چه می گویند؟!
گزیده ای از پاسخ های لطف الله آجدانی -مورخ مازندرانی- را به پرسشهای مازندنومه درباره آملی یا ساروی بودن آرش کمانگیر بخوانید:
* رفتار کودکانه ای که از بلوغ علمی فاصله زیادی دارد
نمی توان و نباید پنهان کنم که بسیار خردستیز و معرفت آزار است که موضوعات تخصصی علمی و پژوهشی گاه بازیچه و قربانی دستاویزها و ادعاها و رفتارهای پوپولیستی عده ای کم سواد پر ادعا می شود.
ادعای ساروی بودن آرش کمانگیر و پیشنهاد نامگذاری روز آرش به عنوان روز ساری نمونه ای از این بدفهمی ها و بدخوانی ها و بد اخلاقی های ضد علمی است.
صرف استناد به یکی دو منبع که در آن از ساری به عنوان محل تیراندازی آرش کمانگیر یاد شده است برای اثبات ادعای ساروی بودن آرش، رفتار کودکانه ای است که از بلوغ علمی فاصله زیادی دارد.
دقت کنیم در مباحث علمی از این دست هیچگاه نمی توان و نباید به قاطعیت سخن گفت ، اما در ادعای ساروی بودن آرش کمانگیر، این ادعا چنان سطحی و سهل انگارانه طرح شده است که جای شگفت نیست حتی اگر سطحی نگران و سهل انگارانی که چنین انگاره ای را ساخته و پرداخته اند، روزی دیگر مدعی شوند شناسنامه ای را کشف کرده اند که در آن محل تولد آرش ساری قید شده است!
* در سایه ذهن خیالباف اسطوره ای قهرمان پرور
دقت کنیم روایات اسطوره ای و شبه تاریخی را نمی توان با قاطعیت به واقعیت های تاریخی نسبت داد و پیوند زد‌. آرش کمانگیر در شاهنامه به دوره منوچهر پیشدادی نسبت داده شده است و این دوره بلافاصله پس از دوره اسطوره ای و ماقبل دوره تاریخی به دوره پهلوانی شاهنامه تعلق دارد.
شخصیت ها و قهرمانان دوره پهلوانی نه مانند شخصیت ها و قهرمانان اسطوره ای یکسره زاده خیال است و نه مانند شخصیت های تاریخی یکسره واقعیت. قهرمانان دوره پهلوانی یک پایشان در ذهن خیالپرداز و یک پایشان در واقعیت های تاریخی است.
به عبارت دیگر شخصیت های دوره پهلوانی ریشه واقعی داشته و در همان حال زیر سایه اسطوره ها و مبالغه های خیالپردازانه ناشی از آن هستند. از همین روست که به تعبیر فردوسی: «رستم یلی بود در سیستان / منش کردمش رستم دستان» و لذا جای شگفتی نیست که چرا وزن گرز رستم به شیوه ای مبالغه آمیز چهل من یاد می شود و یا تیر آرش کمانگیر پس از پرتاب از کمان، حدود هزار فرسنگ راه می پیماید و آن گاه بر زمین می نشیند.
این گونه مبالغه ها ناشی از سایه ذهن خیالباف اسطوره ای قهرمان پرور در حماسه سازی هایی است که محدود به ایران نبوده و در درآمیختگی اسطوره و تاریخ و فرهنگ کهن جهان، مشابه بسیار دارد.
*آمل یا ساری؟
جان سخن بر این است که جدای از میزان واقعی بودن و تاریخی بودن یا اسطوره ای بودن آرش کمانگیر، او یک نماد مهم ملی و میهن پرستی در ایران و نزد ایرانیان است که به اتکا اسناد و منابع، انتساب او به هر شهر از ایران زمین را باید به دیده احترام نگریست و از تحریف و دستبردهای اسطوره ای، تاریخی، فرهنگی و قومی و اقلیمی اجتناب ورزید.
برخلاف تصور رایج اما غلط در میان بسیاری از شاهنامه نخوانده ها، داستان آرش کمانگیر در شاهنامه فردوسی نیامده و تنها نام او شش بار در شش مصرع از سه بیت شاهنامه تکرار شده است.
درمنابع تاریخ مازندران و از جمله در کتاب مشهور «تاریخ الرسل و الملوک» یا همان تاریخ طبری نوشته محمد بن جریر طبری آملی در شرح داستان آرش کمانگیر جز اشاره به طبرستان، نامی از آمل یا ساری نیامده است. و در بعضی از منابع نیز از رویان به عنوان محل پرتاب تیر آرش کمانگیر یاد شده است.
تنها در دو منبع یکی در منظومه «ویس و رامین» اثر فخرالدین اسعد گرگانی و دیگری در کتاب حمدالله مستوفی، از ساری به عنوان محل پرتاب تیر آرش کمانگیر برای تعیین مرز ایران و توران یاد شده است‌. جز این دو مورد هیچ اثر تاکنون دست یافته را نمی توان به دست داد که از ساری به عنوان محل تیراندازی آرش کمانگیر یاد کرده باشد.
اما بسیاری از منابع به طور مستقیم یا غیر مستقیم دلالت بر صحت انتساب آرش به آمل دارند. ابوعلی محمد بن محمد بلعمی در کتاب خود که به تاریخ بلعمی شهرت یافته و در واقع ترجمه و اقتباسی از تاریخ طبری است چنین نوشته است که :«آرش از جایی تیر انداخت که از آن بلند تر کوهی نیست» و غالب محققان بر این باورند که این کوه باید همان کوه البرز و دماوند در نزدیکی آمل باشد.
در پاره ای دیگر از منابع و از جمله در کتاب اوستا به عنوان کهن ترین متن درباره آرش کمانگیر و در بند ششم «یشت هشتم » یا «تیر یشت» نیز محل پرتاب تیر آرش، کوه «ایریو خشونه» یا همان دماوند یاد شده است.
در کتاب «بندهشن» از متون مهم پهلوی نیز محل پرتاب تیر آرش ، کوهستان« مانوش» ذکر شده است که آن را همان البرز مرکزی و کوهستان پیرامون دماوند آمل دانسته اند.
علامه قزوینی نیز در مطلبی که در باره مقدمه ابومنصوری نوشته است آمل را به عنوان مکان پرتاب تیر آرش معرفی کرده است. « از آن گویند آرش را کمانگیر / که از آمل به مرو انداخت او تیر ».
همچنین در منابع مهمی چون «مجمل التواریخ و القصص» از نویسنده ناشناس و احتمالا ابن شادی اسدآبادی از اهالی اسدآباد همدان و نیز در کتاب «طبقات ناصری» تالیف منهاج الدین سراج جوزجانی و کناب «تذکره الشعرا» دولتشاه سمرقندی؛ محل تیراندازی آرش کمانگیر به صراحت آمل یا قلعه آمل ذکر شده است.
در کتاب «تذکره مجمل الفضلای» بقایی بخارایی نیز آمده است: «از آن گویند آرش را کمانگیر / که از آمل به مرو انداخت او تیر ».
7330/1654




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سحرخوانی، سنت ناب مردم دیارعلویان در ماه رحمت الهی

ارتقای فرهنگ شهروندی نیازمند برنامه ریزی است

برگزاری نخستین جشنواره اشرف البلاد با تلفیق محیط زیست و هنر

50 واحد پذیرایی در مسیر جاده کندوان در ماه رمضان فعال است

یک هزار و 683مبلغ به سراسر مازندران اعزام شدند

خانه اولیا در استان های کشور تشکیل می شود

گذری به نواهای روحبخش و در عین حال فراموش شده رمضان

ماه رمضان بیش از 200 برنامه فرهنگی در مازندران برگزار می شود

مازندنومه : آرش کمانگیر؛ ساروی یا آملی؟!

رزم‌واره بزرگ «اردیبهشت مقاومت» در ساری برگزار شد

برپایی جشنواره «جلوه های آواز ایرانی در مناجات خوانی» درمازندران

نقد مازندنومه از وضعیت مطبوعات مازندران

شهناز ؛ آخرین بازمانده از نوازندگان سینه به سینه

بوفه 30 مدرسه مازندران سال تحصیلی جاری پلمپ شد

آرش کمانگیر ، هویت شهر ساری می شود

اداره امور مدارس به مدیران واگذار می شود

آواز ایرانی ، حرکت در مسیر اندوه تاریخی

چهل و ششمین سالگرد آیت الله کوهستانی در بهشهر برگزار شد

خیرین مازندران دو برابر میانگین کشوری دست و دلبازی کردند

حفظ فرهنگ ایثار و شهادت مانع تجاوز دشمن به کشور می شود

افزایش 5 برابری اعتبارات آموزش و پرورش استثنایی کشور

مهم ترین موضوع در سند تحول بنیادین مدرسه محوری است

مطالبات فرهنگیان تا پایان ماه خرداد صفر می شود

دانش آموزان ورودی اول ابتدایی غربالگری را انجام دهند

هفته معلم با رونمایی از دو کتاب در قائمشهر سرانجام یافت

هرگزم نقش تو از لوح دل و جان نرود

ریشه های انقلاب علمی در غرب

بی توجهی به استانداردها ، تیر خلاص به بوم گردی

بازسازی و مقاوم سازی مدارس مازندران 700 میلیارد تومان هزینه دارد

سایه کمبود معلم بر مدارس مازندران سنگینی می کند

زنگ سپاس از مقام معلم در مازندران نواخته شد

همکلاسی های آملی پس از حدود نیم قرن از معلمانشان قدردانی کردند

نمایش کمدی با موضوع اعتیاد در تنکابن به روی صحنه می رود

به ‌یاد صدای مخملین استاد آواز ایران

نمایش شاد و موزیکال «دزد جنگل» در بابلسر به روی صحنه رفت

دانش آموزان استثنایی مازندران یک درمیان به مدرسه می روند

نغمه‌ها بودی مرا تا هم‌زبانی داشتم

قائمشهری ها سالانه 29 میلیارد تومان برای کنکور هزینه می کنند

نمایشگاه دستاوردهای دانش آموزی در آمل گشایش یافت

آغاز به کار سامانه هفتمین جشنواره مطبوعات مازندران/ خبرنگاران آثار خود را بارگذاری کنند

زوج خبرنگاران ایرنای مازندران در جشنواره دانشگاهها برتر شدند

نهمین دوره المپیاد دانش آموزی نانو در مازندران برگزار می شود

17 واحد آموزشی در دولت تدبیر در تنکابن ساخته شد

دانشگاه صنعتی بابل میزبان کنگره علوم و تکنولوژی های نوین شد

ارجاع روزانه 40 پرونده طلاق به بهزیستی مازندران

دمیدن امید در احیای بناهای تاریخی مازندران

فرماندار کلاردشت خواستار تسریع در صدور مجوز جاده سلامت شد

کوچ ، انتخاب هنرمندان مازندران برای جبران کمبودها

روزنامه حرف مازندران : سد فینسک ، تکرار یک اشتباه

بوم گردی ، جایگزین زمین فروشی در روستاهای غرب مازندران