آخرين مطالب

"سیزده تیرما‌ه شو" جشنی باستانی برای مازندرانی‌ها فرهنگي

"سیزده تیرما‌ه شو" جشنی باستانی برای مازندرانی‌ها

  بزرگنمايي:

پیام مازند - به گزارش ایسنا مازندران، تیرماه سیزّده شو یکی از جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است که در روز سیزدهم تیر ماه تبری (معادل 12 آبان ماه شمسی) در مازندران برگزار می‌شد.
تاریخ‌نویسان این جشن را به حماسه آرش کمان‌گیر نسبت داده‌اند، اسطوره‌شناسان هم آن را به طلوع ستاره‌ تیشتر( tištar ) پهلوی، تیر یا تیشتریه ( tištarya ) در اوستا مرتبط دانسته‌اند.
مهم‌ترین آئین تیرما سیزه شو، اجرای رسم "لالِ شیش" است که به همین بهانه، این جشن را لال‌لالی‌شو ( lăl.lăli.šu ) هم می‌نامند. شیش به معنای چوب نازک است و لال هم کسی است که در شب تیرما سیزده بدون این که حرفی بزند به خانه‌های مردم می‌رود و با همان ترکه‌ها آرام بر تن آنان می‌زند.
در شب سیزده، مردم منتظر لال و گروهش بودند، آن‌ها پیام‌آوران تندرستی و سعادت‌ و دورکننده بلاها و رنج‌هایند.
مومن توپا ابراهیمی محقق و نویسنده مازندرانی درباره آیین تیرماه سیزده شو در گفت‌وگو با ایسنا مازندران، گفت: تاریخ تیرماه سیزده یا همان سیزدهم تیرماه طبری مصادف با 13 آبان خورشیدی است و از گذشته های دور مردم مازندران و گیلان جشن آنرا از یک شب جلوتر می گرفتند.
وی درخصوص ریشه این شب و روز با بیان اینکه دو روایت وجود دارد، افزود: نخستین روایت گفته شده است که آرش کمانگیر در شب و روز 13 تیرماه طبری تیر خود را برابر قراردادی که منوچهر پیشدادی با افراسیاب داشت برای مشخص شدن حد و مرز از روی یکی از کوه‌های رویان تا آنسوی رود جیحون پرتاب کرد و بعد از پرتاب تیر خود آرش پاره پاره شد.
این محقق و نویسنده مازندرانی تصریح کرد: روایت دیگر در خصوص این شب این است که زمانی که کاوه آهنگر علیه ضحاک قیام می کند مصادف با همین روز است و ورود شبانه لال شیش زن‌ها به خانه ها نماد یاران کاوه و فریدون هستند که وارد خانه ها می شوند و برای سربازان فریدون و کاوه آذوقه جمع می کنند تا به ضحاک حمله کنند، اینکار مخفیانه صورت می گیرد تا مامورین ضحاک متوجه نشوند.
توپاابراهیمی گفت: البته روایت آرش کمانگیر ارجحیت دارد و همه مردم این مناطق و مورخان به آرش کمانگیر استناد می کنند.
وی با بیان اینکه رسم و رسوم این شب در گیلان و مازندران با اندکی تفاوت برگزار می شود، خاطرنشان کرد: در قسمت جلگه‌ای و دشت، انار، هنداونه و پرتقال و در کوهستان گندم برشته به نام "هشتیکا" و میوه‌های تابستانی مانند سیب ترش، امرود، زرشک، آلوچه جنگلی و کدو را برش می دادند، خشک می کردند، برای این شب نگه می داشتند و می خوردند.
این محقق و نویسنده مازندرانی با اشاره به اینکه اینگونه مجالس با ساز و دهل همراه نیست و نیمه مخفی است اما با امیری خوانی و حافظ خوانی همراه می شود، افزود: در این شب اقوام و فامیل دور هم جمع می شدند و به تناول میوه ها و هشتیکا مشغول می شدند و البته تخم کنف را هم برشته می کردند و می خوردند.
توپا‌ابراهیمی با بیان اینکه نیمی از برگزاری مهم‌ترین قسمت‌های برگزاری تیرماه سیزده بر عهده بانوان است، گفت: پخت غذاهایی چون "آغوز دکورده نون" یعنی نان آمیخته با گردو از خوراکی های این شب بود و برای تهیه این نان مغز گردو را می سابیدند، دنبه گوسفند را خرد، با آن خمیری آماده و در عصر روز 12 تیرماه با سرشیر مخلوط می کردند و می پختند و از باقیمانده خمیر هم پیکره و عروسک درست می کردند و می گفتند این نماد حضرت خضر است و این پیکره در سیلوی گندم و ارزن می انداختند و اعتقاد داشتند که این امر موجب برکت ذخیره خواربارشان خواهد شد.
وی ادامه داد: در قسمتهای کوهستانی در این شب فراخور هر خانواده گوسفند و یا گاوی را ذبح و از چربی و بخشی از گوشت آن قورمه یا قارمه درست می کردند که هم در این شب استفاده می شد و هم در طول پائیز و زمستان از آن بهره می بردند.
این محقق مازندرانی اضافه کرد: این قارمه یا قورمه را که به آن قالپی گفته می شد در جای خنک نگه می داشتند و در نیمه شب تیرماه سیزده شو و در زمان حضور لال شیش زن‌ها در خانه‌شان، به آنها می‌دادند.
توپاابراهیمی با بیان اینکه همه اقوام و فامیل که در این شب دور هم جمع می شدند در بین خود یک امیری خوان داشتند، تاکید کرد: خانم‌هایی که در مجلس حضور داشتند سنجاق سر، انگشتر و یا نشانه ای که داشتند را به کسی که گرداننده مجلس بود می دادند و وی داخل کوزه می انداخت، سپس امیری‌خوان دست خود را داخل کوزه می کرد و انگشتر و سنجاق را درمی‌آورد و بعد یک بیت امیری می خواند و معمولا مضمون امیری در واقع فال صاحب انگشتر یا سنجاق بود.
وی با اشاره به اینکه گروه لال شیش زن‌ها بین 3 تا 5 نفر بودند گفت: کسانی که برای لال شیش زنی می رفتند در حالیکه صورت خود را می پوشاندند و یا سیاه می کردند به صورت مخفیانه می رفتند، داخل خانه ها می شدند، حرفی نمی زدند و شیش ها را که نشانه هوشیاری برای اعضای آن خانواده بود آهسته به بدن همه می زدند.
آواز محلی جوانان هم عمدتا به صورت زیر بود:
لال اِنه لال اِنه
پار بورده امسال اِنه
پار بورده امسال اِنه
مهمانِ پارسال اِنه
سرخانِ سوار اِنه
مه مارِ برار اِنه
به گزارش ایسنا، شماری از کهن‌سالان مازندرانی هم معتقدند امام علی (ع) در شب تیرماسیزده به دنیا آمد.
گزارش از: سپیده پورشعبان خبرنگار ایسنا مازندران
انتهای پیام




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

دلال‌ها دلار را گرانتر می‌فروشند

دور جدید افزایش قیمت خودرو

افزایش قیمت مرغ در راه است

هنوز یارانه ثروتمندان حذف نشده!

خودرو گران می شود؟ وزیر صنعت پاسخ داد

قیمت طلا، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/08/30

روحانی:به ازای هر نفر 175هزار تومان سهام عدالت اختصاص داده می‌شود

راهیابی یک نمایش از مازندران به جشنواره کرالای هند

تشکیل 24 باشگاه کتابخوانی در سوادکوه

بسته حمایتی هنوز شفاف نیست

گردشگری زمستانه مازندران زیر مدار صفر درجه

قیمت طلا، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/08/29

اعطای تسهیلات به خبرنگاران از صندوق حمایتی/ مشکل تامین کاغذ مطبوعات رفع شد

چرا سالی 20 هزار میلیارد تومان یارانه به ثروتمندان تعلق می گیرد؟

با 40میلیون‌ چه خودرویی می‌توان خرید؟

کتابخانه کانون های مساجد مازندران نیازمند تجهیزات هستند

قضاییه در حال تغییر رویکرد است/ باید مردم را توجیه می‌کردیم که به گرانی دامن نزنند

دلار باز هم ارزان خواهد شد؛ منتظر ریزش نرخ‌ها باشید

موسیقی و مساله تعلیم و تربیت در کودکان و نوجوانان

مجازات بازنشستگانی که پست خود را ترک نکنند چیست؟

قیمت طلا، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/08/28

چهل جشن کتاب در شهرهای مازندران برگزار می شود

بهره برداری از کتابخانه مرکزی مازندران شاید وقتی دیگر

برگزاری جشنواره قصه گویی منطقه‌ای در ساری

حذف مالیات اصناف امکانپذیر نیست

تخلف 250 میلیاردی صندوق کارآفرینی در منابع اشتغال روستایی

مازندران کتابخانه مرکزی ندارد

مازندران میزبان جشنواره قصه گویی منطقه 5 کشور شد

شرایط جدید خرید ارز از صرافی‌ها

سبد معیشت خانوار کارگران نصف شد

اینترنت همراه اول گران‌ شد!

قیمت طلا، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/08/27

جزئیات بدهی‌های بانک‌ها به بانک مرکزی

مازندران صاحب بودجه پژوهشی نیاز شناسی شد

کتابخانه ها برای بررسی آسیب های اجتماعی وارد عمل می شوند

نمایشگاه کتاب مازندران در ساری افتتاح شد

راهیان نور مازندران امسال متفاوت و کیفی تر برنامه ریزی شد

آغاز به کار 26 امین نمایشگاه کتاب ساری

ارز مسافرتی ارزان شد

بازار میوه از کنترل خارج شد؛ قیمت‌ها اوج گرفت

قیمت جدید انواع پراید در بازار تهران

قیمت موبایل در بازار امروز 27 آبان 97

واریز200هزار تومان به حساب حقوق کارکنان و بازنشستگان

آواربرداری کتابخانه های مدارس، حلقه مفقوده کتابخوانی

دستگیری پنج نفر و کشف 10 قلم شی تاریخی در مازندران

خوشرو، منظومه شاباجی را آلبوم کرد

آغاز به کار 26 امین نمایشگاه کتاب ساری

وعده ارزی رییس بانک مرکزی

قیمت طلا، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/08/26

حساب شهرداری های بدهکار به امور کتابخانه ها بسته می شود