پیام مازند

آخرين مطالب

"سیزده تیرما‌ه شو" جشنی باستانی برای مازندرانی‌ها فرهنگي

"سیزده تیرما‌ه شو" جشنی باستانی برای مازندرانی‌ها

  بزرگنمايي:

پیام مازند - به گزارش ایسنا مازندران، تیرماه سیزّده شو یکی از جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است که در روز سیزدهم تیر ماه تبری (معادل 12 آبان ماه شمسی) در مازندران برگزار می‌شد.
تاریخ‌نویسان این جشن را به حماسه آرش کمان‌گیر نسبت داده‌اند، اسطوره‌شناسان هم آن را به طلوع ستاره‌ تیشتر( tištar ) پهلوی، تیر یا تیشتریه ( tištarya ) در اوستا مرتبط دانسته‌اند.
مهم‌ترین آئین تیرما سیزه شو، اجرای رسم "لالِ شیش" است که به همین بهانه، این جشن را لال‌لالی‌شو ( lăl.lăli.šu ) هم می‌نامند. شیش به معنای چوب نازک است و لال هم کسی است که در شب تیرما سیزده بدون این که حرفی بزند به خانه‌های مردم می‌رود و با همان ترکه‌ها آرام بر تن آنان می‌زند.
در شب سیزده، مردم منتظر لال و گروهش بودند، آن‌ها پیام‌آوران تندرستی و سعادت‌ و دورکننده بلاها و رنج‌هایند.
مومن توپا ابراهیمی محقق و نویسنده مازندرانی درباره آیین تیرماه سیزده شو در گفت‌وگو با ایسنا مازندران، گفت: تاریخ تیرماه سیزده یا همان سیزدهم تیرماه طبری مصادف با 13 آبان خورشیدی است و از گذشته های دور مردم مازندران و گیلان جشن آنرا از یک شب جلوتر می گرفتند.
وی درخصوص ریشه این شب و روز با بیان اینکه دو روایت وجود دارد، افزود: نخستین روایت گفته شده است که آرش کمانگیر در شب و روز 13 تیرماه طبری تیر خود را برابر قراردادی که منوچهر پیشدادی با افراسیاب داشت برای مشخص شدن حد و مرز از روی یکی از کوه‌های رویان تا آنسوی رود جیحون پرتاب کرد و بعد از پرتاب تیر خود آرش پاره پاره شد.
این محقق و نویسنده مازندرانی تصریح کرد: روایت دیگر در خصوص این شب این است که زمانی که کاوه آهنگر علیه ضحاک قیام می کند مصادف با همین روز است و ورود شبانه لال شیش زن‌ها به خانه ها نماد یاران کاوه و فریدون هستند که وارد خانه ها می شوند و برای سربازان فریدون و کاوه آذوقه جمع می کنند تا به ضحاک حمله کنند، اینکار مخفیانه صورت می گیرد تا مامورین ضحاک متوجه نشوند.
توپاابراهیمی گفت: البته روایت آرش کمانگیر ارجحیت دارد و همه مردم این مناطق و مورخان به آرش کمانگیر استناد می کنند.
وی با بیان اینکه رسم و رسوم این شب در گیلان و مازندران با اندکی تفاوت برگزار می شود، خاطرنشان کرد: در قسمت جلگه‌ای و دشت، انار، هنداونه و پرتقال و در کوهستان گندم برشته به نام "هشتیکا" و میوه‌های تابستانی مانند سیب ترش، امرود، زرشک، آلوچه جنگلی و کدو را برش می دادند، خشک می کردند، برای این شب نگه می داشتند و می خوردند.
این محقق و نویسنده مازندرانی با اشاره به اینکه اینگونه مجالس با ساز و دهل همراه نیست و نیمه مخفی است اما با امیری خوانی و حافظ خوانی همراه می شود، افزود: در این شب اقوام و فامیل دور هم جمع می شدند و به تناول میوه ها و هشتیکا مشغول می شدند و البته تخم کنف را هم برشته می کردند و می خوردند.
توپا‌ابراهیمی با بیان اینکه نیمی از برگزاری مهم‌ترین قسمت‌های برگزاری تیرماه سیزده بر عهده بانوان است، گفت: پخت غذاهایی چون "آغوز دکورده نون" یعنی نان آمیخته با گردو از خوراکی های این شب بود و برای تهیه این نان مغز گردو را می سابیدند، دنبه گوسفند را خرد، با آن خمیری آماده و در عصر روز 12 تیرماه با سرشیر مخلوط می کردند و می پختند و از باقیمانده خمیر هم پیکره و عروسک درست می کردند و می گفتند این نماد حضرت خضر است و این پیکره در سیلوی گندم و ارزن می انداختند و اعتقاد داشتند که این امر موجب برکت ذخیره خواربارشان خواهد شد.
وی ادامه داد: در قسمتهای کوهستانی در این شب فراخور هر خانواده گوسفند و یا گاوی را ذبح و از چربی و بخشی از گوشت آن قورمه یا قارمه درست می کردند که هم در این شب استفاده می شد و هم در طول پائیز و زمستان از آن بهره می بردند.
این محقق مازندرانی اضافه کرد: این قارمه یا قورمه را که به آن قالپی گفته می شد در جای خنک نگه می داشتند و در نیمه شب تیرماه سیزده شو و در زمان حضور لال شیش زن‌ها در خانه‌شان، به آنها می‌دادند.
توپاابراهیمی با بیان اینکه همه اقوام و فامیل که در این شب دور هم جمع می شدند در بین خود یک امیری خوان داشتند، تاکید کرد: خانم‌هایی که در مجلس حضور داشتند سنجاق سر، انگشتر و یا نشانه ای که داشتند را به کسی که گرداننده مجلس بود می دادند و وی داخل کوزه می انداخت، سپس امیری‌خوان دست خود را داخل کوزه می کرد و انگشتر و سنجاق را درمی‌آورد و بعد یک بیت امیری می خواند و معمولا مضمون امیری در واقع فال صاحب انگشتر یا سنجاق بود.
وی با اشاره به اینکه گروه لال شیش زن‌ها بین 3 تا 5 نفر بودند گفت: کسانی که برای لال شیش زنی می رفتند در حالیکه صورت خود را می پوشاندند و یا سیاه می کردند به صورت مخفیانه می رفتند، داخل خانه ها می شدند، حرفی نمی زدند و شیش ها را که نشانه هوشیاری برای اعضای آن خانواده بود آهسته به بدن همه می زدند.
آواز محلی جوانان هم عمدتا به صورت زیر بود:
لال اِنه لال اِنه
پار بورده امسال اِنه
پار بورده امسال اِنه
مهمانِ پارسال اِنه
سرخانِ سوار اِنه
مه مارِ برار اِنه
به گزارش ایسنا، شماری از کهن‌سالان مازندرانی هم معتقدند امام علی (ع) در شب تیرماسیزده به دنیا آمد.
گزارش از: سپیده پورشعبان خبرنگار ایسنا مازندران
انتهای پیام





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

فرهنگ مهدوی رمز عبور دنیای اسلام از مشکلات است

برنامه «هنر در سنگر عشق» در مناطق سیل زده مازندران اجرا شد

هزینه کرد 100 میلیاردی برای اجرای نیات واقفین در مازندران

اتمام داوری 840 اثر و معرفی نفرات برتر جشنواره ققنوس در مازندران

ضرورت نهادینه شدن سبک زندگی قرآنی در حوزه تعلیم و تربیت

31 فروردین ماه آخرین مهلت ارسال آثار به جشنواره نوروزی پلیس

24 فیلم به بخش نهایی«ترنه وا» جشنواره وارش راه یافت

جشنواره لباس ایرانی اواخر فروردین در مازندران برپا می شود

آیین بزرگداشت سلمان هراتی در تنکابن برگزار شد

پذیرایی به سبک غیر بومی بر سفره گردشگری مازندران

9 کنسرت و جنگ شادی نوروزی در رامسر برگزار شد

افزایش120 درصدی فروش صنایع دستی در نمایشگاه ملی نوشهر

من خود آن سیزدهم کز همه عالم بدرم

سرگرمی های نوروزی 85 میلیارد ریال برای مازندران درآمد داشت

بازدید 669 گردشگر خارجی از موزه های مازندران

برپایی جشن میلاد امام حسین (ع) در 300 امامزاده مازندران

سیل بازدید از موزه های مازندران را هم 35 درصد کاهش داد

بابلی ها یاد پدر مهربان سینمای ایران را گرامی داشتند

جشنواره فیلم وارش درقامت بین المللی برگزار شود

تشکیل قرارگاه فرهنگی تبلیغی برای کاهش آلام سیل زدگان

بررسی روش های مختلف برگزاری امتحان نهایی در مناطق سیل زده

خسارت 30 میلیارد ریالی سیل به زادگاه نیما یوشیج

اسکان مسافران نوروزی در مدارس مازندران 50 درصد کاهش یافت

خسارت سیل به 3 مدرسه زیرآب/ مدارس مناطق سیل زده دایر است

مازندران تعطیلات نوروزی را با 15 میلیون گردشگر پایان برد

پاسداشت روز طبیعت در مازندران

موزه کشتی در جویبار راه اندازی می شود

سیلاب به 81 مدرسه مازندران آسیب رساند

افزایش ورودی گردشگران نوروزی به مازندران پس از سیل

اقامت گردشگران نوروزی در مازندران به 12 میلیون نفر رسید

راهبرد گردشگری انبوه 70 سال پیش باید به گردشگری پایدار برسد

فروش 2.7 میلیارد تومانی صنایع دستی مازندارن در ایام نوروز

20 درصد گردشگران مازندران در روستاها اقامت کردند

فروش 2 میلیارد تومان محصولات صنایع دستی نوروزی در مازندران

بابلسر ؛ شهر رودخانه و دریا برای گردشگران

اقامت مسافران نوروزی در مازندران به حدود 10 میلیون نفر رسید

سیل بهاری به میراث 400 ساله مازندران جان دوباره بخشید

80 هزار گردشگر در ساری اقامت کردند

مازندران در رتبه نخست گردشگران مقیم قرار دارد

78 باند قاچاق اشیای تاریخی در مازندران منهدم شد

اجرای تورهای ساری گردی از امروز

تبعات سیل ، اقامت گردشگران نوروزی در مازندران را کاهش داد

عبور از گردشگری گذری اولویت اصلی مدیریت شهری شرق مازندران

بازگشت گردشگران به شهر های سیل زده مازندران

حضور 20 استان کشور در نمایشگاه صنایع دستی مازندران

سیل 86 میلیارد ریال به آثار میراث فرهنگی مازندران خسارت زد

افزایش9 درصدی اقامت گردشگران نوروزی در نور

ثبت بیش از 6 و نیم میلیون شب اقامت گردشگر در مازندران

نمایشگاه صنایع دستی در شهرستان نور افتتاح شد

افزایش 13 درصدی بازدید مسافران نوروزی از موزه های مازندران