پیام مازند

آخرين مطالب

احیای آب بندان ها؛ راه مقابله با سیل در شمال ایران اقتصادي

احیای آب بندان ها؛ راه مقابله با سیل در شمال ایران

  بزرگنمايي:

پیام مازند - ساری - سیل گسترده اخیر در استان های مختلف از جمله مازندران فروکش کرده و حالا این پرسش که با توجه به افزایش بارش ها بهترین راه برای پیشگیری از سیل چیست در ذهن آحاد جامعه پررنگ تر شده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا ، بارش های بهاری تقریبا همه مخازن طبیعی و انسان ساز آب در مازندران اعم از سدها، آب بندان ها و تالاب ها را پر کرده تا کشاورزان دغدغه ای برای تأمین آب کشاورزی امسال خود نداشته باشند ، اما آن سوی این روی خوش و خبر خوشحال کننده برای همه، بیمی از احتمال تکرار حادثه سیل نیز وجود دارد ، رخدادی طبیعی که سال هاست در مازندران در اندازه های مختلف و با مقدار خسارات متفاوت تکرار می شود و هر بار هم اعلام می شود که باید برای پیشگیری از خسارات آن اقداماتی انجام داد.
** خسارت های پنهان
سیل در بسیاری از کشورهای پرباران نیز رخ می دهد. در برخی کشورها بحران ایجاد می کند و در برخی مناطق نیز به پشتوانه سال ها برنامه ریزی و پژوهش، بدون این که خسارتی ایجاد کند به یک فرصت هم تبدیل می شود.
حوادث پس از سیل و میزان خسارت ها نشان می دهند که ایران هنوز نتوانسته سیل را مهار کند و به همین دلیل هر سال خسارات جبران ناپذیری به کشور وارد می شود. طبق اعلام وزیر کشور سیل اخیر در ایران 35 هزار میلیارد تومان خسارت وارد کرد.
البته گستردگی خسارات سیل اخیر آنقدر زیاد است که تا مدت‌ها باید به بررسی جنبه‌های گوناگون آن در مناطق سیل‌زده پرداخت ، زیرا حجم خسارات سیل در اصل بیشتر از اعداد و ارقامی است که مسئولان اعلام کرده‌ اند.
در این نگرش ، خسارت سیل تنها محاسبه اعداد و ارقام مربوط به تخریب بناها و زیرساخت‌ ها و از بین رفتن جاده ‌ها و پل ‌ها یا زمین ‌های کشاورزی و واحدهای دامداری نیست ، بلکه هزینه ‌ای که بر جامعه به خاطر امدادرسانی تحمیل می‌ شود، توانی که نیروهای امدادی و مردمی برای خدمت ‌رسانی صرف می کنند، چالش‌هایی که پس از فروکش کردن سیل برای مردم مناطق آسیب ‌دیده ایجاد می ‌شود، درآمدی که به واسطه تخریب بخشی از منابع درآمدی تا مدت ‌ها به دست نمی ‌آید و بسیاری از موارد اینچنینی که در اعداد و ارقام اعلام شده محاسبه نشده‌ اند نیز در دسته خسارات قرار می‌ گیرند.
با این نگرش میزان خسارتی که از سیل به یک جامعه وارد می شود بسیار بیشتر اعداد و ارقامی است که اعلام می شود. بنابراین برنامه ریزی برای پیشگیری از خسارات و کنترل سیلاب به مراتب کم هزینه تر از اجرای طرح های پیشگیرانه است.
** بازگشت به راهکارهای سنتی بومی
یک استاد دانشگاه و دکترای علوم مهندسی آب معتقد است که در استانی مانند مازندران با زیرساخت های بومی مدیریت منابع آب مانند زهکش ها و آب بندان ها، راه های پیشگیری از خسارت سیل کاملا در دسترس است و فقط کافی است که مسئولان اراده ای برای استفاده از این فرصت ها داشته باشند تا خطر وقوع سیلاب و همچنین میزان خسارات پس از بارش های شدید و طغیان رودخانه ها کاهش یابد.
دکتر بابک مؤمنی به خبرنگار ایرنا گفت: میزان بارشی که در روزهای نخست فروردین در مناطقی از ایران از جمله مازندران ثبت شد در هر جای دنیا اگر باشد سیل به راه می اندازد. اثرگذاری این بارش ها در وقوع سیل قابل چشم پوشی نیست ، اما آن چه که باید جدی گرفته شود، مدیریت و کنترل سیل است.
وی اظهار داشت : مسأله اینجاست که ما معمولا در زمان وقوع بحران به این فکر می افتیم که باید بحران را مدیریت کنیم ، در حالی که اقداماتی را باید از پیش انجام داد که از وقوع بحران و وارد شدن خسارت جلوگیری کرد. همان طور که ژاپنی ها سال هاست با زلزله های پیاپی زندگی می کنند، ما نیز باید شیوه مدیریت سیل و کنترل سیلاب در مناطق سیل خیز را در دستور کار قرار دهیم تا با کمترین خسارت سیل ها را پشت سر بگذاریم.
استادیار دانشگاه پیام نور مازندران گفت : در برخی شهرهای آلمان مانند هامبورگ که رودخانه هایی با حجم آب دهها برابر رودخانه های مازندران دارند، مردم با سیل و حتی جزر و مد همیشگی آب بدون مشکل زندگی می کنند و تاکنون نشنیدیم که هامبورگ با سیل یا مد آب دچار بحران شود. این ناشی از تفاوت مدیریت است. امروز ما باید با استفاده از الگوهایی که کشورهای موفق در برابر سیلاب به کار گرفتند و همچنین استفاده از داشته های زیرساختی موجود ، برای مدیریت سیلاب برنامه ریزی کنیم ، نه این که پس از وقوع سیل به فکر خارج کردن آن و کاهش خسارت ها بیفتیم. این یعنی باید قبل از این که بحران ایجاد شود، مطالعات و پژوهش را جدی بگیریم.
مؤمنی ضمن تأکید بر انجام پژوهش ها، سه اصل اساسی برای کنترل سیل در مازندران عنوان کرد و گفت که در صورت درست اجرا شدن این راهکارها، مدیریت سیلاب در مازندران به شکل مناسبی انجام می شود.
این پژوهشگر منابع آب گفت : به طور خاص در مورد استان مازندران یکی از راه های اساسی برای کنترل سیل، احیای آب بندان هاست. افزایش تراکم شبکه زهکشی راه اساسی دیگری است که باید در مازندران جدی گرفته شود. سومین راهکار نیز تثبیت و ساماندهی رودخانه هاست که باید جدی گرفته شود. در صورتی که این سه اصل در مازندران به درستی اجرا شود، بی تردید زیرساخت ها و مال و جان مردم از سیل در امان خواهد ماند.
** نقش آب بندان ها
دکترای علوم و مهندسی آب در گرایش سازه های آبی با اظهار این که اگر آب بندان های مازندران به درستی مدیریت می شد امروز شاهد این حجم از خسارت در برخی مناطق نبودیم ، توضیح داد : مثلا در شهرستان میاندورود از قدیم دو آب بندان وجود داشت که متأسفانه به مرور عرصه آب بندان به نام اجاره به تصرف در آمد و بعدها فروخته شد. اگر مساحت تقریبی این دو آب بندان را در مجموع 10 هکتار و میانگین عمق آن ها را چهار متر در نظر بگیریم، این آب بندان ها می توانستند 400 هزار متر مکعب آب را در خود جای دهند که بخش مهمی از آب رها شده در همین منطقه را شامل می شد.
وی با بیان این که آب بندان ها یک سیستم سازمان یافته و مناسب برای مدیریت سیلاب در مازندران هستند، گفت : آب بندان در واقع مخزنی است که یک شبکه متراکم زهکشی از زمین های اطرافش به این مخزن متصل می شود. نمونه آکادمیک آن آب بندان " لَـله مرز " در ساری است. زهکش اصلی تمام آب منطقه را به سمت آب بندان هدایت می کند و همین هرزآب جمع آوری شده را تحویل کشاورزی می دهد.
این استاد دانشگاه با اشاره به این که مساحت آب بندان های مازندران زمانی 20 هزار هکتار بود ، گفت : اکنون حدود 13 هزار هکتار از آب بندان های مازندران برقرار است که با توجه به قدیمی بودن این آمار، معتقدم به مساحت آب بندان های ما به سختی به 10 تا 11 هزار هکتار می رسد.
وی تاکید کرد : اگر آب بندان های مازندران با شبکه های زهکش پیرامونشان احیا شوند ، می توان به مدیریت سیلاب در استان رسید. به طور خاص در مورد استان مازندران معتقدم که اگر ساماندهی رودخانه ها و تثبیت بستر به درستی اجرا شود و تراکم شبکه زهکشی به حد استاندارد برسد و آب بندان ها احیا شوند سیل با این حجم و خسارت رخ نمی دهد.
** ساماندهی رودخانه ها
مؤمنی که مدتی مشاور ناظر بر مطالعات مرحله اول طرح جامع زهکشی اراضی کشاورزی استان مازندران بود، با تأکید بر ضرورت ساماندهی رودخانه و احترام به حقوق رودهای استان ، گفت : حالا که سیل رخ داده باید مطالعات گسترده برای هر کدام از رودها و حوضه های آبریز ما انجام شود. به جای این که بعدها همایش هایی برای بررسی سیل اخیر برگزار شود، امروز باید اساتید فن هیدرولوژی و منابع آب با پشتیبانی نهادهای مربوطه پای کار بیایند و بررسی ها را آغاز کنند.
این پژوهشگر منابع آب بر لزوم تثبیت و ساماندهی رودخانه ها بر اساس شرایط هر رودخانه نیز تأکید کرد و افزود : پژوهش های میدانی که پس از سیل از سه جبهه سیاهرود، تلار و تجن داشتم نشان می دهد که برای هر کدام از این حوضه ها باید نسخه ای جداگانه در نظر گرفت.
وی توضیح داد : در رودخانه تجن سازه های بین راهی نیز بر افزایش شدت آبگرفتگی و سیل اثرگذار بود. یکی از عوامل آبگرفتی در اطراف تجن بسته شدن دهانه پل ها بر اثر جمع شدن تنه ها و شاخه های درختان بود.
مؤمنی گفت : در مسیر رودخانه های ما سازه های مزاحم متعددی ایجاد شده که می توانند در وقوع سیل اثرگذار باشند. این اتفاق در سیل اخیر نیز افتاد. طراحی نامناسب برخی پل ها سبب بسته شدن مسیر رود و جمع شدن آب شد و پل به خاطر بسته شدن دهانه به سد تبدیل شد. این موضوع به طور مشهود در کیاکلا ( مرکز شهرستان سیمرغ ) اتفاق افتاد.
وی توضیح داد : بسته شدن دهانه پل روستای برج خیل روی رودخانه تلار باعث شد که راه خروجی آب بسته شود و آب به داخل شهر و خانه های مردم شهرستان سیمرغ راهی شود. پیش بینی همین اتفاق در بارندگی های 12 و 13 فروردین باعث شد که پیش از افزایش آب رودخانه، با مستقر شدن بیل مکانیکی در همین نقطه، جلوی بسته شدن دهانه پل گرفته شود و با وجود این که میزان بارش ها بیشتر از بارندگی اواخر اسفند بود، کیاکلا دچار آبگرفتگی نشد.
این استاد دانشگاه گفت : بستر رودخانه های ما در برخی مناطق به طور کامل تصرف شده است. برای مثال می توان به رودخانه سیاهرود قائمشهر اشاره کرد. این معضل در سایر رودهای استان نیز دیده می شود. حتی در برخی فرآیندهای قانونی نادرست، حریم رودخانه برای کشت علوفه از سوی بخش دولتی اجاره داده می شود. ساخت و ساز در حریم رودخانه ها باید بر اساس مطالعات بلندمدت انجام شود تا شاهد چالش های اخیر نباشیم.
** اهمیت شبکه زهکشی
مومنی افزایش تراکم شبکه زهکشی را نیز عامل مهم دیگر در کنترل سیلاب مازندران عنوان کرد و گفت : با از بین رفتن بخش مهمی از شبکه زهکشی ، مسیر روان آب ها از بین رفته است. برای نمونه زهکش های طبیعی منطقه حوضه تجن حذف شده و مشکلاتی را ایجاد کرده است. آبراهه ها در این منطقه به دلیل تصرفات حاشیه ای از مقاطع واقعی شان کمتر شدند. معضلی که در سایر حوضه ها نیز دیده می شود. برای نمونه شبکه زهکشی منطقه تلار معایب زیادی دارد و باید بازسازی شود.
وی افزود : سال 1391 در مطالعات طرح زهکشی اعلام کردیم که از بین رفتن نهر جنگلبانی میاندورود مشکل ساز می شود. این نهر به رودخانه دارابکلا می ریخت ، اما حریم و بسترش را تصرف کردند و امروز مستقیم به زمین مردم می رود. با از بین رفتن زهکش ها، آبی که وارد منطقه می شود مسیر خروج نخواهد داشت. روان آب نه مسیری برای هدایت شدن به سمت آب بندان دارد، نه آب بندان های ما ظرفیت گذشته را دارند و نه حریم و بستر رودخانه حفظ شده است. با این وضعیت اگر بارندگی منجر به سیل نشود عجیب است.
پژوهشگر حوزه منابع آب با بیان این که وقوع این میزان بارندگی در نقاط دیگر استان هم می تواند خسارات زیادی ایجاد کند، گفت: حوضه آبریز هراز چالش های متعددی در زمینه تجاوز به حریم و بستر و از بین رفتن زهکش ها دارد. چنین حجمی از بارش در این منطقه می تواند سبب آبگرفتگی مناطق با کد ارتفاعی پایین شود و خسارات زیادی بر جا بگذارد. با توجه به شرایط خاصی که مازندران دارد، باید هر چه زودتر نسبت به اجرای طرح های پیشگیرانه و کنترل سیلاب اقدام کرد.
سیل فروردین امسال در مازندران نه اولین بود و نه آخرین ، ولی می توان با درس گرفتن از خرابی ها و خساراتی که بر جای گذاشت ، آن را تبدیل به نقطه عزیمت برای رفع همیشگی مشکل سیل و آبگرفتگی در استان کرد.
تنها سیل فروردین ماه بر اساس گزارش های رسمی مسئولان دستکم 17 هزار میلیارد ریال به بخش های مختلف در مازندران خسارت زد این در حالی است که مهر ماه سال 97 نیز غرب مازندران شاهد جاری شدن سیل و سیلاب بود که هنوز هم به حالت اولیه برنگشته است . سال های پیشتر هم به طور میانگین دو تا پنج مرحله سیل و سیلاب نقطه ای در مازندران رخ می داد که باز هم با خسارات سنگین همراه بود.
با توجه به تکرار شدن سیلاب و آبگرفتگی در مازندران ، این پرسش برای همگان آزار دهنده شده است که چرا رفع این مشکل به صورت اساسی همواره با سدی به نام " کمبود یا نبود اعتبار " مواجه می شود ولی در تامین خسارت های چند صد هزار میلیاردی سیل و سیلاب همه دستگاهها دست به دست هم می دهند تا اعتبارات و بودجه را بموقع و تمام و کمال تامین کنند ؟
9927/1654





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

900 دستگاه ماشین آلات بین دهیاری ها توزیع شده است

اعتبارات پاسخگوی اشتغال در کشور نیست

پیشرفت 92 درصدی اسکله رورو ریلی در بندر امیرآباد

تنهااز 40درصد سرمایه برق مازندران به خوبی استفاده می شود

تابستان بدون قطعی برق ،اگر مصرف مدیریت شود

مازندران یکهزار و 300 مگاوات برق کم دارد

مازندران امسال حدود یک هزار میلیارد تومان اعتبار عمرانی دارد

120 هزار تن مرکبات در نکا تولید می شود

6 کارگاه معادن زیرزمینی در مازندران تعطیل شد

عضو شورای عالی بیمه: کمتر از 10 درصد خسارت سیل، تحت پوشش بیمه است

رییس کل بیمه مرکزی: سیل، نگاه به صنعت بیمه را اصلاح کرد

گیاهان دارویی؛ نسخه کارآمد توسعه بخش کجور

70 درصد معادن مازندران مسئول فنی ندارند

تولید در کارخانه نساجی قائمشهر رونق می گیرد

صنعت بالغ نشده است/ اداره موروثی صنایع

بندر امیرآباد مازندران برای صادرات سوخت به روسیه آماده می‌شود

جریمه 9 میلیون ریالی صید ماهی خال قرمز برای صیاد آملی

40 درصد ظرفیت بندر امیرآباد خالی است/ قطع سوآپ نفت در بندر

50 هزار کارفرما به تامین اجتماعی مازندران بدهکار هستند

کمبود کارشناس، راه میان‌بر دور زدن قانون معادن

قطب تولید گیلاس مازندران درگیر مشکلات!

آزادسازی ساحل در مازندران با جدیت پیگیری می شود

دولت با نظارت از تخلیط برنج جلوگیری کند

واردات و عرضه برنج در زمان برداشت جلوگیری شود

نامه 3000 استاد مازندرانی درباره ضرورت ساماندهی اقتصاد گردشگری

580 تن ماهی در قفس دریایی در مازندران تولید شد

هشدار به باغداران مازندران درباره احتمال هجوم مگس میوه

535 میلیارد ریال از مطالبات گندمکاران مازندران پرداخت شد

صادرات 7000 تن محصولات شیلاتی مازندران به مناطق جهان

اختصاص 158 میلیارد تومان بودجه برای خسارت سیل در مازندران

انتظار صرفه‌جویی برق در ادارات مازندران محقق نشد

لزوم راه‌اندازی صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی برای توسعه روستاها

پرداخت معوقات دهیاران مازندران از هفته آینده

ثبت جهانی جنگل هیرکانی اهمیت طرح تنفس را دوچندان کرد

راهی جز واردات چوب نداریم/آلودگی 40 هزار هکتار از شمشادستان ها

صنایع چوب و کاغذ مازندران 236 میلیارد تومان زیان انباشته دارد

25 درصد درآمد پارسال شهرداری های مازندران از محل مالیات تامین شد

مازندران ضعیف ترین استان در حوزه تولید برق

کشاورزان مازندران در حسرت مهار آب های روان

توقف طرح آزادراه ساری - قائمشهر در شورای اقتصاد

چهارنیروگاه برق مازندران در انتظار ضمانت نامه شورای اقتصاد

پروژه‌های اقتصاد مقاومتی مازندران، توقف روی ایستگاه اول

تحقق اقتصاد مقاومتی اولویت اول بخشداران باشد

آغاز ساخت 50 واحد مسکونی طرح ملی تامین مسکن در آمل

خرید 5000 تن گندم در جویبار/نجات 700 هکتار شالیزار از خشکسالی

تحقق وعده بخش خصوصی در تولید برق با ایجاد 9نیروگاه مقیاس کوچک در مازندران

شهروندان مازندرانی کارت سوخت وسایل نقلیه خود را یک بار استفاده کنند

پروانه تخم انگشتری 2 هزار و 500 هکتار جنگل مازندران را آلوده کرد

22 هزار تن کلزا از کشاورزان مازندران خریداری شده است

نمایشگاه مد و لباس؛ نقش ایرانی بر تار و پود خارجی